Hurtownia materiałów budowlanych dostaje e-mailem fakturę na 18 450 zł brutto od stałego dostawcy. W stopce jest nowy numer rachunku, więc księgowa płaci na ten nowy numer. Tydzień później okazuje się, że tego rachunku nie ma w wykazie podatników VAT, czyli na „białej liście”. Według obecnych przepisów hurtownia nie zaliczy tej płatności do kosztów i może odpowiadać solidarnie za niezapłacony VAT dostawcy z tej faktury. Obu skutków dało się uniknąć na trzy sposoby: sprawdzić rachunek przed zleceniem przelewu, zapłacić w mechanizmie podzielonej płatności (MPP) albo zawiadomić urząd skarbowy w ciągu 7 dni.
Czym jest biała lista VAT
„Biała lista” to potoczna nazwa wykazu podmiotów z art. 96b ustawy o VAT. Prowadzi go Szef Krajowej Administracji Skarbowej. Wykaz obejmuje czynnych i zwolnionych podatników VAT, a także podmioty, których naczelnik urzędu skarbowego nie zarejestrował albo wykreślił z rejestru.
Przy każdym podmiocie wykaz podaje między innymi:
- nazwę lub imię i nazwisko oraz NIP,
- status w VAT,
- REGON i numer KRS,
- adres siedziby albo miejsca prowadzenia działalności,
- osoby uprawnione do reprezentacji, prokurentów i wspólników,
- daty rejestracji, odmowy rejestracji, wykreślenia albo przywrócenia,
- numery rachunków rozliczeniowych i imiennych rachunków w SKOK.
Rachunek pojawia się w wykazie dopiero wtedy, gdy podatnik zgłosił go w urzędzie skarbowym, a numer został potwierdzony przez system STIR. Dane aktualizuje się raz na dobę, w dni robocze. Stan wykazu można sprawdzić na dowolny dzień z ostatnich 5 lat przed rokiem, w którym sprawdzasz.
Kiedy trzeba sprawdzić rachunek
Sankcje za przelew na rachunek spoza wykazu dotyczą płatności, która spełnia łącznie trzy warunki.
- Transakcja przekracza 15 000 zł. Chodzi o transakcję z art. 19 Prawa przedsiębiorców: obie strony są przedsiębiorcami, a jednorazowa wartość transakcji przekracza 15 000 zł, „bez względu na liczbę wynikających z niej płatności”. Ministerstwo Finansów w objaśnieniach z 20 grudnia 2019 r. liczy próg od kwoty brutto. Kwotę w walucie obcej przelicza się po średnim kursie NBP z ostatniego dnia roboczego przed dniem transakcji.
- Dostawca jest czynnym podatnikiem VAT. Jeśli dostawca jest zwolniony z VAT, tych sankcji się nie stosuje.
- Płacisz przelewem na rachunek, którego nie ma w wykazie na dzień zlecenia przelewu. Liczy się dzień, w którym zlecasz przelew w banku, a nie dzień wystawienia faktury.
Próg dotyczy transakcji, a nie pojedynczego przelewu. Umowa na 30 000 zł brutto płacona w trzech ratach po 10 000 zł przekracza próg. Rachunek trzeba więc sprawdzić przy każdej racie.
Jak sprawdzić rachunek krok po kroku
- Otwórz wyszukiwarkę wykazu podatników VAT Ministerstwa Finansów.
- Wyszukaj po numerze rachunku z faktury albo po NIP dostawcy. Możesz też szukać po REGON lub fragmencie nazwy.
- Ustaw dzień, na który chcesz sprawdzić dane. Wybierz dzień zlecenia przelewu.
- Porównaj wynik z fakturą: NIP, status „czynny” i pełny numer rachunku (26 cyfr).
- Zapisz wynik jako plik PDF. Plik ma unikalny identyfikator, który potwierdza wykonanie zapytania. Dołącz go do dokumentów płatności, bo to Twój dowód w razie kontroli.
Gdy przelewów jest dużo, ręczne sprawdzanie nie wystarcza. Ministerstwo udostępnia API wykazu: 100 zapytań dziennie, w każdym do 30 podmiotów. Jest też codzienny plik płaski do masowej weryfikacji rachunków. Z tych źródeł może korzystać Twój program księgowy.
Rachunki wirtualne. Wielu dużych dostawców przydziela każdemu klientowi osobny rachunek wirtualny. Wyszukiwarka takiego numeru nie pokaże. Objaśnienia MF z 2019 r. potwierdzają, że zapłata na rachunek wirtualny powiązany z rachunkiem rozliczeniowym z wykazu nie wywołuje sankcji. Plik płaski zawiera maski rachunków wirtualnych, więc program księgowy może sprawdzić także taki rachunek.
Co grozi za przelew na rachunek spoza wykazu
Obecnie skutki są dwa: jeden w podatku dochodowym, drugi w VAT.
Podatek dochodowy. Art. 15d ust. 1 ustawy o CIT i art. 22p ust. 1 ustawy o PIT nie pozwalają zaliczyć do kosztów tej części wydatku, którą zapłacono na rachunek spoza wykazu. Jeśli koszt jest już w księgach, trzeba go zmniejszyć. Gdy nie ma czego zmniejszyć, trzeba zwiększyć przychody. Korekty dokonuje się w miesiącu, w którym zlecono przelew.
VAT. Art. 117ba § 1 Ordynacji podatkowej mówi, że nabywca „odpowiada solidarnie całym swoim majątkiem” za zaległości dostawcy w VAT. Odpowiedzialność obejmuje część podatku przypadającą na tę dostawę. W przykładzie z hurtownią, przy stawce 23%, chodzi o 3 450 zł VAT z faktury na 18 450 zł brutto. Jeśli dostawca tego VAT nie zapłaci, urząd może go żądać od hurtowni.
Kiedy sankcji nie ma
Art. 117ba § 3 Ordynacji podatkowej wyłącza odpowiedzialność solidarną w kilku sytuacjach. Podobne wyłączenia ma art. 15d ust. 4 ustawy o CIT i art. 22p ust. 4 ustawy o PIT.
- Zapłata w mechanizmie podzielonej płatności. Przelew MPP chroni nawet wtedy, gdy rachunku nie ma w wykazie. Więcej o MPP w tekście MPP w KSeF.
- Zawiadomienie urzędu skarbowego w ciągu 7 dni. Składasz je po pierwszym przelewie na dany rachunek, do naczelnika urzędu skarbowego właściwego dla płacącego, czyli dla Ciebie, a nie dla dostawcy. Termin liczy się od dnia zlecenia przelewu. Formularz nazywa się ZAW-NR i można go złożyć przez e-Urząd Skarbowy.
- Rachunek banku lub SKOK używany do faktoringu albo inkasa. Wyłączenie działa tylko wtedy, gdy bank albo wystawca faktury przekazał Ci wraz z numerem rachunku informację, że jest to rachunek do faktoringu lub inkasa.
- Transakcja nieprzekraczająca 15 000 zł. Do progu włącznie sankcji nie ma.
Uwaga na termin. W starszych opracowaniach można spotkać 3 albo 14 dni. Obecny tekst art. 117ba § 3 pkt 2 mówi o 7 dniach od dnia zlecenia przelewu.
Co zmienia się od 1 stycznia 2027 r.
Ustawa z 18 września 2026 r. (Dz.U. z 2026 r. poz. 1371) zmienia art. 15d ustawy o CIT i art. 22p ustawy o PIT. Dla faktur wystawionych od 1 stycznia 2027 r. nie traci się już prawa do kosztu za przelew na rachunek spoza wykazu. Zostaje tylko sankcja za płatność powyżej progu „bez pośrednictwa rachunku płatniczego”, na przykład gotówką. Znika też utrata kosztu za zapłatę z pominięciem MPP. Sankcja w VAT za pominięcie MPP (art. 108a ust. 7 ustawy o VAT) zostaje.
Warto pamiętać o dwóch kwestiach.
Przepis przejściowy. Do płatności za faktury wystawione przed 1 stycznia 2027 r. stosuje się stare brzmienie przepisów (art. 3 tej ustawy). Faktura z grudnia 2026 r. zapłacona w styczniu 2027 r. na rachunek spoza wykazu nadal grozi utratą prawa do kosztu.
VAT bez zmian. Ustawa nie zmienia art. 117ba Ordynacji podatkowej. Odpowiedzialność solidarna za VAT dostawcy zostaje, a razem z nią zawiadomienie ZAW-NR i ochrona przez MPP. Sprawdzanie rachunku przed przelewem nadal ma więc sens.
Biała lista a KSeF
Faktura ustrukturyzowana w Krajowym Systemie e-Faktur (KSeF) ma w FA(3) miejsce na rachunek sprzedawcy, a przy faktoringu na rachunek faktora. Rachunek na fakturze w KSeF to numer, który sprzedawca podał przy wystawieniu faktury. Zdarza się, że fałszywa faktura przysłana e-mailem różni się od prawdziwej tylko numerem rachunku. Dlatego porównaj rachunek z PDF z rachunkiem na fakturze w KSeF i w wykazie. Jak postąpić z podejrzaną fakturą, opisujemy w tekście jak zgłosić fałszywą fakturę w KSeF.
Od 1 stycznia 2027 r. wykaz ma jeszcze jedno znaczenie przy płatnościach za faktury z KSeF. Art. 108g ustawy o VAT nakazuje podawać numer KSeF w tytule przelewu, gdy czynny podatnik VAT płaci innemu czynnemu podatnikowi VAT. Status odbiorcy ustala się „na podstawie wykazu” na dzień płatności (art. 108g ust. 3). To wykaz rozstrzyga więc, czy w tytule przelewu musi być numer KSeF. Szczegóły w tekście numer KSeF w tytule przelewu.
W FakturaFlow faktury zakupowe pobierasz z KSeF w zakładce „Faktury zakupowe”. „Lista do zapłaty (CSV)” i przycisk „Kopiuj numer rachunku” biorą numer rachunku z pliku XML faktury, a nie z PDF z e-maila. Przy faktoringu najpierw podają rachunek faktora. Tych numerów nie porównujemy z białą listą, więc przed przelewem sprawdź rachunek w wyszukiwarce MF.
Najczęstsze błędy
Jedno sprawdzenie na zawsze. Rachunek sprawdzony przy pierwszej fakturze mógł od tego czasu zniknąć z wykazu. Liczy się stan na dzień zlecenia przelewu.
Próg liczony od jednej raty. Próg 15 000 zł dotyczy całej transakcji, a nie pojedynczego przelewu ani pojedynczej faktury w ramach jednej transakcji.
Kwota netto zamiast brutto. MF liczy próg od kwoty brutto. Faktura na 13 000 zł netto, czyli 15 990 zł brutto przy 23% VAT, jest powyżej progu.
Zawiadomienie po terminie. 7 dni liczy się od zlecenia przelewu, a nie od chwili, w której zauważysz błąd.
Brak dowodu sprawdzenia. Bez zapisanego potwierdzenia z identyfikatorem trudno wykazać, że rachunek był w wykazie w dniu przelewu.
Pytania i odpowiedzi
Czy muszę sprawdzać rachunek przy fakturze na 5 000 zł? Nie, jeśli to cała transakcja. Sankcje dotyczą transakcji powyżej 15 000 zł. Jeśli 5 000 zł to jedna z rat większej transakcji, rachunek trzeba sprawdzić.
Dostawca podał rachunek, którego nie ma w wykazie. Co robić? Zapłać w MPP albo zapłać zwykłym przelewem i w ciągu 7 dni złóż zawiadomienie ZAW-NR. Poproś też dostawcę, żeby zgłosił ten rachunek w urzędzie skarbowym. Rachunek pojawi się w wykazie dopiero po zgłoszeniu i potwierdzeniu.
Czy od 2027 r. biała lista przestaje mieć znaczenie? Nie. W podatku dochodowym sankcja za rachunek spoza wykazu znika dla faktur wystawionych od 1 stycznia 2027 r. Odpowiedzialność solidarna w VAT zostaje. Wykaz decyduje też, czy w tytule przelewu trzeba podać numer KSeF.
Wyszukiwarka nie pokazuje rachunku z faktury dużego dostawcy. Czy to błąd? Najczęściej to rachunek wirtualny. Wyszukiwarka nie pokazuje takich rachunków, ale plik płaski zawiera ich maski. Zapłata na rachunek wirtualny powiązany z rachunkiem z wykazu nie wywołuje sankcji.
Sprawdzaj rachunek w dniu zlecenia przelewu i zapisuj potwierdzenie. Jeśli chcesz pobierać faktury zakupowe z KSeF i mieć numer rachunku z pliku XML zamiast z e-maila, rozpocznij za darmo.
Stan prawny na listopad 2026 r. Artykuł nie stanowi porady podatkowej. Aktualne brzmienie przepisów sprawdzisz w ustawie o VAT, Ordynacji podatkowej oraz na stronie gov.pl/web/kas.